- Với khoảng 200 hộ, tổ hợp sản xuất, làng nghề da giầy xã Phú Yên, huyện Phú Xuyên, Hà Tây mỗi năm cung cấp ra thị trường khoảng 5 triệu đôi (tương đương với sản lượng của một nhà máy giầy). Thế nhưng, sản phẩm của làng nghề vẫn chưa thể sống được bằng chính tên tuổi của mình mà phải "núp" dưới nhiều tên gọi của ta, Tây hay Tàu khác. Và họ cũng đang tìm một hướng đi để tự vượt lên chính mình…
100 năm, 1 làng nghề…
 |
| Đường vào Làng nghề Da giầy xã Phú Yên, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây. |
Nằm trên Quốc lộ 1A, cách Hà Nội chừng 40km, làng nghề da giầy xã Phú Yên đã hình thành gần 100 năm và phát triển rầm rộ trong hơn chục năm trở lại đây.
Theo những người có thâm niên trong SX, KD giầy da tại xã, "ông Tổ" của làng nghề là cụ Nguyễn Mạc. Những năm giặc Pháp đô hộ, từ chỗ là chủ một "hài xưởng" (chuyên làm hài) ở phố Cầu Đất, Hải Phòng, trước nhu cầu của xã hội lúc đó, cụ Mạc đã học hỏi và chuyển từ làm hài sang làm giầy. Được nghề hay, cụ mở các lớp truyền dạy cho con cháu. Nhờ đó, những “nghệ nhân” ở tuổi 80, 90 của làng nghề ngày nay đều từ "lò" của cụ Mạc mà ra.
Ngay từ những năm 60, 70 của thế kỷ truớc, Phú Yên đã xây dựng được một hợp tác xã da giầy, chuyên nhận làm hàng cho Tổng Công ty Da giầy xuất khẩu. Nhưng sau khi Tổng Công ty này giải thể, nhân công có nghề trong hợp tác xã phải toả đi khắp các tỉnh phía Bắc để nhận làm thuê, kiếm sống.
Vững tay nghề cộng với việc SX, KD giầy da thuận lợi, ngay những năm 90 của thế kỷ trước, hầu hết con cháu trong làng đã trở về làm giàu trên chính quê hương mình. Từ một vài gia đình làm ăn hiệu quả, mô hình xây dựng các tổ hợp SX, KD giầy da gia công nhanh chóng lan rộng ra cả xã.
5 triệu đôi giầy/năm trên các tỉnh phía Bắc
 |
| Ông Lưu Xuân Chúng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giầy xã đang giới thiệu về sản phẩm của làng nghề. |
Hiện với 200 hộ, tổ hợp SX, KD, thu hút gần 1.000 lao động trong và ngoài xã, trung bình mỗi năm, Phú Yên cho ra đời khoảng 5 triệu đôi giầy, dép da, tương đương với sản lượng của một nhà máy giầy/năm.
Năm 2006, giá trị SX, KD, dịch vụ từ nghề giầy tại đây đã đạt gần 20 tỷ đồng, chiếm 60% tổng thu nhập GDP toàn xã, trong khi số hộ làm và KD giầy da chưa bằng 1/5 trên tổng số 1100 hộ dân Phú Yên.
Làng nghề mà chủ lực là 2 thôn: Giẽ Thượng, Giẽ Hạ có gần 20 tổ hợp SX lớn, (mỗi tổ hợp từ 30-40 nhân công, sản lượng hàng vạn đôi mỗi năm), 10 đại lý chuyên cung cấp toàn bộ nguyên vật liệu tại chỗ cho làng nghề, cùng sự ra đời, hoạt động khá năng động của Hiệp hội Da giầy xã từ năm 2003, tất cả đã cho thấy những nét riêng có, tiềm năng, triển vọng phát triển của làng nghề.
Với mức giá trung bình chỉ từ 120.000 - 150.000 đồng một đôi giầy nam, các loại giầy nữ, dép da nam tầm 70.000 - 80.000 đồng, chủ các cơ sở SX, KD tại đây cho biết, sản phẩm của họ được tiêu thụ chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc (Yên Bái, Thái Nguyên, Nam Định…), đặc biệt là Hà Nội.
Linh hoạt về giá cả, mẫu mã
“Thế mạnh của chúng tôi đầu tiên là yếu tố giá cả. Có rất nhiều lý do khiến mức giá có khi chỉ bằng ½ giá các sản phẩm cùng loại trên thị trường. Bên cạnh đó, với tay nghề khéo léo, linh hoạt, chúng tôi có thể làm ra các sản phẩm đáp ứng yêu cầu của khách chứ không giới hạn một vài kiểu, cỡ", anh Nguyễn Văn Diên, chủ một cơ sở SX tại đây phân tích.
Yếu tố đầu tiên khiến giá sản phẩm rất phải chăng đó là nguồn nguyên liệu. Chủ đại lý Đại Hoan, một trong mười nhà cung cấp nguyên vật liệu da giầy lớn của xã cho hay: "Tất cả nguyên liệu làm giầy từ da, đế, mex, chỉ khâu, bột đá, keo… đều là hàng nội: da nhập từ Sài Gòn, đế giầy, dép nhập từ các cơ sở SX của Hải Phòng...."
Theo chủ đại lý này, trước đây trong nước chưa sản xuất được thì mới nhập hàng của Trung Quốc, nhưng giờ hàng trong nước SX ra chất lượng và hình thức không thua kém mà giá cả lại rẻ hơn nên tất cả các nhà SX giầy da tại đây đều dùng hàng nội.
Bên cạnh đó, do SX gia công, tận dụng được lao động trong gia đình, lại gần nơi tiêu thụ nên họ có thể tiết kiệm tối đa các chi phí.
Chứng kiến công việc và cuộc sống của người dân Phú Yên hôm nay, có thể khẳng định, nghề giầy da đã đem lại cho họ sự no đủ, trù phú. Dù vậy, vẫn còn nhiều trăn trở, nhiều việc phải làm đối với những hộ SX, KD nơi đây khi mà làng nghề chưa có hướng phát triển bền vững, sản phẩm chưa tự "đứng" bằng chính tên tuổi của mình…
SX nhỏ lẻ, làng nghề làm… thuê
 |
| Những đôi giầy này được đều được gắn nhãn mác ngoại để được tiêu thụ mạnh trên thị trường! |
Anh Bình, chủ cơ sở SX, KD Hồng Bình tâm sự: "Thiệt thòi là mình không có tên tuổi, sản phẩm làm ra phải dựa vào các ông chủ lớn hay phải sống dưới các cái "mác" khác. Người tiêu dùng thấy hàng đẹp, tốt nhưng họ cũng không biết được SX ở đâu.”
Với 7 người làm, cơ sở anh mỗi năm SX khoảng vài nghìn đôi giày, dép da các loại. Sản phẩm làm ra thường được gắn mác của Tàu, bán giao cho các chủ tại nhiều tỉnh thành. "Muốn có thương hiệu phải đứng lên thành lập công ty, phải đăng ký rườm rà… SX nhỏ lẻ như mình thì chỉ nhận làm gia công, làm thuê", anh Bình chia sẻ.
Ông Lưu Xuân Chúng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Giày da Phú Yên, cho biết: “đại lý tại các tỉnh, đặc biệt là Hà Nội đặt hàng rất nhiều. Có nhà tại đây làm cho 4 đại lý trên Hà Nội. Sản phẩm làm ra nhưng thương hiệu và giá cả do họ chi phối. Giá tại đây 100 nghìn đồng nhưng lên đấy họ dán nhãn vài trăm nghìn là chuyện bình thường…!"
"Tên tuổi chưa quen thuộc nên rất khó cạnh tranh. Vả lại, SX nhỏ lẻ, tâm lý của nhiều cơ sở là mong có công ăn việc làm, sản phẩm có đầu ra do đó phải dựa vào các nhà buôn lớn…", ông Chúng lý giải.
Cũng do quy mô SX nhỏ lẻ, tự phát, việc đầu tư máy móc, dây chuyền công nghệ còn khá hạn chế. Anh Bình cho biết, đầu tư mỗi chiếc máy hiện đại của Trung Quốc có giá từ 50 - 70 triệu đồng, trong khi vốn ít nên lực bất tòng tâm. Với khoảng 20, 30 mẫu mã mới/năm tại mỗi cơ sở SX, anh Bình cũng thừa nhận rằng, nguyên liệu tốt, giá cả phải chăng nhưng về hình thức, mẫu mã, hàng của mình chưa thể "nét" và phong phú như hàng Tàu được.
Sẽ có thương hiệu Giày da Phú Yên.
Là thành viên của Hiệp hội Làng nghề VN, Hiệp hội Thủ công Mỹ nghệ Hà Tây từ năm 2004, những năm gần đây, da giày Phú Yên luôn có mặt trong top những sản phẩm tiêu biểu. Gần nhất là vào năm ngoái, sản phẩm của làng nghề đã nằm trong 167/500 sản phẩm được vào chung kết trong Hội thi Sản phẩm Thủ công VN do Bộ NN&PTNT tổ chức.
Ông Lưu Xuân Chúng cho biết, "SX thì như vậy nhưng khi đem sản phẩm đi triển lãm, không thể mang nhãn mác của nước ngoài được. Ngay cả trưng bày ở Hà Tây cũng phải có thương hiệu đàng hoàng. Do đó, chúng tôi đang cố gắng huy động nhân lực, vật lực để trong 1, 2 năm nữa sẽ xây dựng được thương hiệu giày da Phú Yên."
Theo đó, để được mang thương hiệu, các tổ hợp, cơ sở SX phải đáp ứng được những yêu cầu khắt khe về chất lượng, mẫu mã sản phẩm, thực hiện tốt các quy trình kỹ thuật bắt buộc để luôn giữ được uy tín, chỗ đứng của mình trên thương trường.
Những nỗ lực khẳng định mình
|
|
| ||||||
|
|
|
Tuy nhiên, thiếu vốn đang là khó khăn lớn nhất khiến các cơ sở tại đây chưa mở rộng được quy mô SX, đầu tư máy móc, công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, tuy hoạt động được 5 năm nay với nhiệm vụ tập hợp và định hướng phát triển làng nghề nhưng Hiệp hội vẫn chưa có tư cách pháp nhân, chưa có con dấu để vay vốn cho hội viên…
"Đã có những phái đoàn của nước ngoài tới khảo sát đầu tư nhưng để được vay 1 triệu USD thì họ yêu cầu mình phải có được hợp đồng xuất khẩu ra nước ngoài… Dù hiện chưa thực hiện được nhưng đó cũng đặt ra hướng phấn đấu cho làng nghề. Để phát triển bền vững, chúng tôi đang tập trung vào đào tạo lớp thế hệ kế cận đồng thời với việc khuyếch trương, quảng bá thương hiệu của mình", ông Chúng chia sẻ.
Hiện mỗi năm, với sự tài trợ của Hiệp hội Da giày VN và huyện Phú Xuyên, các lớp đào tạo về nâng cao chất lượng giày xuất khẩu, mẫu mã thời trang, quản lý kinh tế, giữ vệ sinh môi trường… đã được tổ chức.
Không chỉ vậy, Hiệp hội Da giày xã còn dự tính sẽ đưa một số hội viên đi học bài bản về da giày tại các trường lớp, để sau khi học xong, với kiến thức thu được, họ sẽ về thành lập các công ty, mở rộng SX, giúp sản phẩm của làng nghề ngày càng tiếp cận thị trường thế giới...
Cùng với kế hoạch xây dựng một tượng đài có hình chiếc giày lớn nhất VN trong năm nay nhằm tôn vinh, quảng bá tên tuổi giày da Phú Yên, có thể khẳng định rằng, những người con của làng nghề đã và đang bước những bước mạnh mẽ, vượt qua khó khăn để dần khẳng định cho mình một chỗ đứng vững chắc trên thương trường.
- Bài, ảnh: Nguyễn Nga
0 nhận xét:
Đăng nhận xét